Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 2009




Δημήτρης ΒαρβαρήγοςΥΠΑΤΙΑΙστορικό Μυθιστόρημα6η
ΈκδοσηΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΚΥΡΑ σελ 530 τιμή:18.50€
Η συγκλονιστική ιστορία της γυναίκας που δίδασκε παντού το ελληνικό πνεύμα, συγκρόυστηκε με τον κλήρο και κατηγορήθηκε ως μάγισσα…Ο Δημήτρης Βαρβαρήγος στα βαθειά νερά της λογοτεχνίας μας μεταφέρει με δεξιοτεχνία σε μία εποχή και σε ιστορικά γεγονότα, που μόνο δοκιμιακά είχαν μέχρι σήμερα ιδωθεί. Το ιστορικό μυθιστόρημα για τη ζωή και το τέλος της φιλοσόφου Υπατίας της Αλεξανδρινής καλοδουλεμένο με αγάπη στα κείμενα, κυλάει αβίαστα, με φανταστικούς διαλόγους και εικόνες, γύρω από πρόσωπα και γεγονότα τα οποία ο συγγραφέας τόσο πειστικά και γλαφυρά περιγράφει. Για το ότι το μυθιστόρημα γράφτηκε με πολύ δουλειά και αγάπη από τον συγγραφέα πείθεται ο αναγνώστης από τις εισαγωγικές σελίδες του, όπου ο πίνακας περιεχομένων μας προϊδεάζει για τα πενηνταδύο κεφάλαια χωρισμένα σε δύο βιβλία και σε παράρτημα καθώς και για τη χάρτα της Αλεξάνδρειας που δείχνουν το σεβασμό και αποτελούν έναν οδηγό πλοήγησης στο μεγάλο αυτό μυθιστόρημα.. Ο συγγραφέας έκανε ενδελεχή έρευνα για να φτάσει στο τόσο σημαντικό κι απολαυστικό ανάγνωσμα.4ος-5ος αιώνας μ.Χ. Η φημισμένη Αλεξάνδρεια πνίγεται στο κρασί των καπηλειών, στις ηδονές των γυναικών του δρόμου, στις δεισιδαιμονίες, στις φιλοσοφικές διαφορές και διαμάχες των θρησκευτικών φανατισμών με τους φονικούς διωγμούς. Μέσα σε αυτή τη διαφθορά, μια γυναίκα αφοσιωμένη στα ελληνικά ιδεώδη διδάσκει στο πανεπιστήμιο, στους δρόμους και στο σπίτι της το αστείρευτο ελληνικό πνεύμα. Αυτή η σοβαρή ευθύνη δεν της στερεί το γυναικείο ένστικτο, και στο πρόσωπο του χριστιανού επάρχου βρίσκει τον έμπιστο φίλο και άντρα. Η φιλία και ο πλατωνικός δεσμός που αναπτύσσεται ανάμεσά τους ενοχλεί τον κλήρο, που δεν αργεί να στραφεί εναντίον της και να της προσάψει κατηγορίες, ως μάγισσας και υποκινήτριας εχθρικών ενεργειών εναντίον του…Πετυχημένη τοιχογραφία μιας ολόκληρης εποχής με επίκεντρο μια αξιόλογη γυναίκα που πλήρωσε με τη ζωή της τις αρετές του φύλου της, καθώς βρέθηκε στο μεταίχμιο της ιστορίας, από το λυκόφως του νεοπλατωνισμού στους πρώτους σκοτεινούς αιώνες του Χριστιανισμού.Μία ζεστή εκδήλωση για το βιβλίο απολαύσαμε πρόσφατα στο Art-café φουαγιέ του Θεάτρου της Ημέρας ( Αθήνα – Πανόρμου) την παρουσίαση έκανε η συγγραφέας Ελένη Στασινού, ενώ μουσικά επένδυσε με ρυθμούς και τραγούδια ο συνθέτης Αλέξανδρος Χάχαλης.Ο Δημήτρης Βαρβαρήγος γεννήθηκε στην Αθήνα του '51. Σπούδασε ηλεκτρονικά, σεναριογραφία, θέατρο και λογοτεχνία. Τα θεατρικά του έργα "Τύψεις", "Οι ανάγκες των αισθήσεων", "Το όνειρο μιας αγάπης" και "Ο Έρωτας και ο Αθάνατος", ανέβηκαν από τη θεατρική ομάδα "Δίοδος". Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1995 με το μυθιστόρημα "Η γοητεία της δεύτερης φύσης". Ακολούθησαν τα βιβλία: "Πάθος", εκδ. Όμβρος, 1996, "Με το ίδιο χρώμα η νύχτα και η σιωπή", 1998, "Γυναίκες του κόσμου", 1999, "Είναι δύσκολη η αγάπη", 2000,
"Αδιέξοδοι έρωτες", 2001, όλα από τις εκδ. Χρήστος Ε. Δαρδανός, "Υπατία", 2005, εκδ. Άγκυρα. Το βιβλίο "Ίμερος και Αστραία-Το μυστικό της σιωπηλής χώρας", 2003, εκδ. Χατζηλάκος, είναι το πρώτο του βιβλίο ηρωικής φαντασίας για παιδιά από τα πέντε συνολικά για την ολοκλήρωση της ανθολογίας "Ουρανός". Ο Δημήτρης Βαρβαρήγος είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και ένας εκ των τεσσάρων ιδρυτών του λογοτεχνικού περιοδικού "Ίαμβος".

Σχολίασε ο Αντώνης Δεσύλλας

Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου 2009

ΥΠΑΤΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΠΟ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗ

ΥΠΑΤΙΑ του ΔΗΜΗΤΡΗ ΒΑΡΒΑΡΗΓΟΥ





Ιστορικό μυθιστόρημαΓράφει η συγγραφέας, ιδρύτρια του περιοδικού «Αλεξίσφαιρο», μέλος της Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών ΛογοτεχνίαςΚατερίνα Ν. Θεοφίλη


(Ομιλία της Κατερίνας Ν. Θεοφίλη - βιβλιοκαφέ «Έναστρον» Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2009)

Έχουμε σαφή έναρξη μύθου. Η εκκίνηση του έργου εικαστικά ενδιαφέρουσα. Ο λόγος ρέει. Η πρώτη πληροφορία που μας δίδεται από τον συγγραφέα προβάλλει το χωρόχρονο και γίνεται η βάση όπου θα αναγνωστικά θα στηριχθούμε, έτσι ώστε να μην χαθούμε στον κικαιώνα των πληροφοριών που έπονται.Ο κληρικός στρατεύει τους λεγόμενους «αναχωρητές» για σωματοφύλακες στην Αλεξανδρινή εκκλησία (ληστές, εργάτες, αχθοφόρους). Τους συγκέντρωνε από την έρημο της νιτρίας και όρισε συνάντησή τους τον καισάριο τόπο λατρείας των χριστιανών.Προσεχτικά κατατοπιστικός βηματίζει ο Δημήτρης Βαρβαρήγος στην νοηματική του. Δεν την “τρέχει”, ώστε να μπορεί ο λόγος να “στέκεται” ευλύγιστα και να εικονογραφείται πολυχρωμικά. Στοιχειοθετεί λοιπόν την νοηματική του και ερμηνεύει το τοπίο του λόγου του.Ο μύθος εξελίσσεται κι ένα ένα τα κεντρικά πρόσωπα αναλαμβάνουν δράση έτσι ώστε να κατανοούμε όχι μόνον τον τιτλούχο ρόλο τους, αλλά κυρίως την ψυχοσύνθεση τους και όποιες ιδεολογικές αρχές μέσα σ’ αυτήν επενεργούν και συντελλούν στις αποφάσεις και συμπεριφορές τους.Ο Βαρβαρήγος δεν αρκείται στην πλοκή του μύθου, αλλά ανοίγεται σε εντυπωσιακούς λογοτεχνικούς σχηματισμούς. Χρωματίζει τον λόγο του σε κάθε περίσταση διαφορετικά, έτσι ώστε ένα γεγονός να διαφοροποιείται εικαστικά από το άλλο που ακολουθεί, και μ’ αυτόν τον κοπιαστικό – συγγραφικά – τρόπο – να καταφέρνει να μην πλήττει ο αναγνώστης από επαναλαμβανόμενο ύφος.Καθώς κινούμεθα στον μύθο, γνωρίζουμε τον αρχηγό της λεγεώνας Ορέστη, ακόμα και το άλογο του λεύκιππο ως επιβήτορα των αλόγων. Χάρισμα του συγγραφέα Δημ. Βαρβαρήγου, να μην περιφρονεί τις νοηματικές λεπτομέρειες και να αξιολογεί τα ίχνη. Μ’ αυτόν τον ιχνηλατικό τρόπο, κάνει μιαν μεγάλη συγγραφική διαδρομή χωρίς να χαθεί και χωρίς να λησμονήσει τον αρχικό στόχο της αποστολής του, δηλαδή χωρίς να εμπλακεί σε παραληρηματική περιπέτεια και να δευτερολογήσει για τον θεματικό του άξονα. Είναι απόδειξη συγγραφικής ωριμότητας, το ότι ο Βαρβαρήγος σέβεται τον κεντρικό του άξονα, όπου γύρω απ’ αυτόν τοποθετεί πρόσωπα και καταστάσεις να περιστρέφονται. (Αξίζει να επισημάνουμε πως πολλοί συγγραφείς με εξαίρετο ύφος γραφής, απέτυχαν ή κινδύνευσαν να αποτύχουν, γιατί αγνόησαν αυτήν την ουσιαστική για την συγγραφή, δομή της σκέψης. Η σκέψη είναι ένα υλικό πληροφοριών που αν δεν το δομήσεις δεν θα οικοδομήσεις. Πολλοί λοιπόν συγγραφείς ενώ είχαν ως εκκίνηση τους, έναν κεντρικό ήρωα, έναν κεντρικό άξονα δηλαδή, αντί να βάλουν πρόσωπα και καταστάσεις να κινούνται γύρω απ’ αυτόν με απόλυτη ισορροπιστική σχέση μαζί του, χάθηκαν στην ανάγκη τους για εξομολογήσεις, συναισθηματικές υμνολογίες κτλ με αποτέλεσμα να ασχολούνται εντελώς αιωρούμενα, με τα πρόσωπα και τις καταστάσεις γύρω απ’ τον άξονα, ξεχνώντας παντελώς τον άξονα, ξεχνώντας δηλαδή πως έπρεπε κάθε αναφορά, περιγραφή, λέξη γι’ αυτά τα πρόσωπα και τις καταστάσεις να σχετίζεται άμεσα με τον κεντρικό άξονα, τον κεντρικό ήρωα του έργου δηλαδή. Αυτήν την συγγραφική υπευθυνότητα, πρέπει να την αναγνωρίσουμε στον Βαρβαρήγο και να αναδείξουμε το πόσο στ’ αλήθεια κόπο απαιτεί μια τέτοιου είδους συγγραφή. Ο Βαρβαρήγος, όχι απλώς μπαίνει στα βαθιά αποτολμώντας ιστορικό μυθιστόρημα που συχνά τα όρια του είναι τόσο στενά ώστε ο συγγραφέας να δυσπνοεί μέσα τους, αλλά κι επι πλέον ο Βαρβαρήγος καταφέρνει να κινηθεί μέσα σ’ αυτά τα στενά όρια ανοίγονταςτα εκ των έσω και μάλιστα χωρίς να αγνοήσει τον κεντρικό άξονα και χωρίς να μας επιβαρύνει μ’ έναν παραληρηματικό όγκο ανώφελων πληροφοριών).Απ’ τις πρώτες κι όλας σελίδες, μας προσφέρονται γρήγορες συστάσεις των πρωταγωνιστικών ηρώων του μύθου. Οι συστάσεις αυτές γίνονται με την απαραίτητη εικονογράφηση και την απαραίτητη ιδεολογική, κοινωνική και φιλοσοφική ανάλυση. Γνωρίζουμε λοιπόν την Υπατία στην συμπεριφορά της και στον ρόλο της και πληροφορούμεθα με τρόπο διαλεκτικό κι όχι βαρύγδουπα διδαχτικό, τα περί Πλατωνικής φιλοσοφίας – μας εντυπωσιάζει η σαφήνεια κι η συντομία.Όλες οι θεωρίες διασπόνται μέσα στους διαλόγους, με αύξοντα ρυθμό και μέτρο χρόνου. Διαβάζουμε «Η ψυχή δεν ζει απ’ το καλό φαί. Βρίσκεται μέσα στον άυλο κόσμο των ιδεών και κυβερνιέται από τον λόγο» Η φράση αυτή χρεώνεται στην Υπατία. Απ τις διευκρινήσεις του συγγραφέα προκύπτει πως αυτή η διδαχή της Υπατίας έχει εξελιχθεί μέσα στον δικό του λόγο.Διαβάζουμε αναφορές στον Επίκουρο που πίστευε πως υπάρχουν θεοί. Η Υπατία παρουσιάζεται ως οπαδός της ανεξιθρησκείας. Εκπληκτική ανάλυση απ’ τον Δημήτρη Βαρβαρήγο στα περί θρησκείας και περί ελευθερίας. Η Υπατία διδάσκει ωστόσο την αυτο-καθοδήγηση των συναισθημάτων και την εγκράτεια των επιθυμιών ώστε να αγγίξει το θείον. Στα σημεία αυτά, ο Βαρβαρήγος, κάνει εντυπωσιακές υπαρξιακές αναλύσεις.Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε τους συμπρωταγωνιστές, αλλά και τους κομπάρσους που θα παίξουν μικρό αλλά καθοριστικό ρόλο. Έχουμε πολλά ονόματα, αναφορές μαθητών, κάποια αληθινά, κάποια όχι.Παρακολουθούμε και την σχέση Υπατίας και Ορέστη, όπου οι περιγραφές έρωτος κτίζονται με λεπταίσθητο τρόπο.Όλες αυτές οι συνθήκες και τα άτομα, θα οργανώσουν σταδιακά την αποκορύφωση του μύθου. Θα αναδειχθούν προθέσεις και σκοπιμότητες, θα διακριθούν δολοπλοκίες αλλά και φιλίες, εξαγνισμένες ιδεολογίες αλλά και βδελυρές εξουσιομανίες, αιματηρές στρατηγικές και καταστροφικές θρησκολαγνείες.Παρακολουθούμε την παραστατική, σκηνοθετική ικανότητα της γραφής του Βαρβαρήγου κι όλα κινούνται σαν σε ταινία γρήγορων πλάνων μπροστά στα μάτια μας.Ο χριστιανός Επίσκοπος Κύριλλος, μοιράζει σιτάρι, κατηγορεί την Υπατία για περιστατικό που διαδραματίσθηκε στην βιβλιοθήκη. Την αποκαλεί μάγισσα και παγανίστρια. Τα γεγονότα στηρίζουν φιλοσοφίες κι αντίστροφα στηρίζονται απ’ αυτές. Μια αμφίδρομη σχέση που κι όμως ολοένα ανοίγει τα όρια των αναζητήσεων και των θέσεων της. Στα γεγονότα, έχουμε αναφορά στην σεξουαλική κακοποίηση της χριστιανής μαθήτριας της Υπατίας και φιλοσοφία του Αριστοτέλη.Με άλλοτε γεώδη, άλλοτε βασικά κι άλλοτε σκιώδη χρώματα εικονογραφούνται ήρωες κι αντιήρωες και μικρογραφίες γεγονότων: Ο βιαστής πατέρας – η Υπατία προστατεύει- ο βιαστής πατέρας και η προξενίτρα∙ Σχέσεις που επιφέρουν αλυσσιδωτή υπαρξιακή αντίδραση και εξεγείρουν την μοίρα αποκορυφώνοντάς την σε κοινό φιλοσοφικό πόλο απ’ όπου και θα παρακολουθήσουμε την αγωνιώδη όσο και στωική πτώση της Υπατίας στον θάνατο αλλά και την ιδεολογική ανύψωσή της στην ιστορική διάστασηΗ κάθε παράγραφος, είναι σαφής, αυτοτελής και συνδέεται με κάθε επόμενη χωρίς ακαμψία. Πράγμα δύσκολο, ειδικά στο ιστορικό μυθιστόρημα. Αξιοθαύμαστο είναι πως ενώ ο Βαρβαρήγος προσέχει τα ευαίσθητα όρια της φόρμας του, δεν παγιδεύεται σε κοινότυπο ασφυκτικό φορμαλισμό κι αυτό γιατί οι λεκτικοί χειρισμοί του διακλαδώνονται σε εσώτερες αναρχικές τάσειςΑς δώσουμε επιγραμματική περίληψη μερικών γεγονότων: Παρακολουθούμε περιγραφή αυτού που αίφνης επεμβαίνη στο επεισόδιο με την Υπατία.Η Υπατία γυμνή στην άμμο. Ο Ορέστης βρίσκεται με την Αγαρίστη, την πόρνη που ζηλεύει την Υπατία. Ακολουθεί το πλάνο Υπατίας και Ορέστη, να συζητούν. Και σε παράπλευρο πλάνο, ο ιππιλάτης της Υπατίας στην ταβέρνα διηγείται για το γυμνό κορμί της.Ο Βαρβαρήγος υφαίνει σιγά – σιγά τον λόγο του ώστε να καταλήξει σε υπόγεια δολοπλοκία... (η δολοπλοκία έτσι κι αλλιώς υπόγεια είναι, αλλά επισημαίνουμε την λέξη υπόγεια αναγνωστικά, δηλαδή να μην ενοχλεί με κραυγαλαιότητες).Στα πλάνα βρίσκουμε και την πόρνη Φιλάνδρα, τον Τίτο τον γκαβό, τον ληστή Καμπάλ, την γιάτρισσα Κλειτίδα κτλ... Όλοι, ηθελημένα ή αθέλητα, θα χρησιμοποιηθούν απ’ την θρησκευτική εξουσία προς εξόντωση της Υπατίας.Παρακολουθούμε: Ακούγεται η φήμη για την Υπατία ως μάγισσα. Ο επίσκοπος Κύριλλος προσπαθεί να εφαρμόσει την χριστιανική θρησκεία. Ο Κύριλλος θυμώνει με τον Ορέστη γιατί έχει τιμωρήσει τον Κεμία, τον πατέρα της μαθήτριας της Υπατίας. Η πόρνη Φιλάνδρα συναντά την Υπατία, την παρακαλεί και της λέει πως συνέλαβαν τον δυνατό, τον Καμπάλ, αυτόν που είχε γλυτώσει την Υπατία από τον πατέρα της μαθήτριας που είχε επιτεθεί στην Υπατία. Η Υπατία παρακαλεί τον Ορέστη να βοηθήσει.(Έχουμε Σαιξπηρική πλοκή και σαιξπηρική ηχητική. Καθώς επίσης και ανατολίτικες περιγραφές που μας μεταφέρουν αρώματα και χρώματα). Συνεχίζοντας στα πλάνα,ο ληστής Καμπάλ είχε απλώσει τους ληστές του στην Αλεξάνδρεια κι είχαν πιάσει τα πόστα. Η Υπατία στην βιβλιοθήκη. Εικόνες όπως τα ποντίκια από τον βιβλιοθηκάριο, μας εντυπωσιάζουν. Αναφορά στην καταστροφή της βιβλιοθήκης απ’ τον Θεόφιλο.Σημειώνουμε ως κατευθυντήριο της δολοπλοκίας, το κεφάλαιο των ποντικών που κατακλύζουν την βιβλιοθήκη και η Υπατία σκέπτεται τα φάρμακα που φτιάχνει η Κλειτίδα η αγύρτισσα. Επισημαίνω και πάλι τον τρόπο που γίνεται η πλεκτάνη. Ο Βαρβαρήγος μας αποδεικνύει πως οι δολοπλόκοι δεν χρειάζεται να στήσουν πολλές πράξεις, γιατί χρησιμοποιούν υπέρ τους τα ίδια ακίνδυνα γεγονότα, μετατρέποντάςτα με την μέθοδο της θρησκολαγνείας και της πλύσης εγκεφάλου, σε επικίνδυνα για την ζωή της Υπατίας. Το γεγονός λοιπόν των φαρμάκων της αγύρτισας Κλειτίδας και η φροντίδα της Υπατίας στον ληστή που την είχε υπερασπιστεί, είναι γεγονότα που θα οικοδομήσουν τις κατηγορίες εναντίον της.Στο βιβλίο βλέπουμε ακόμα, περί ελλήνων, περί αντισημιτισμού κτλ Κι ακόμα σε γιορτή προς τιμήν του Ορέστη παρακολουθούμε, το επίσης καθοριστικό για την δολοπλοκία, συναίσθημα ζήλειας της Αργέστης κατά της Υπατίας.Και το κλίμα διαμορφώνεται ξανά και ξανά, μέχρι που συναντάμαι ποιητικούς ιστούς - απαγγελίες Βανχυλίδη Αναφορές εδώ περί ποίησης. Φιλοσοφικές συζητήσεις με ξεκούραστους κοφτούς διαλόγους.Στο πλάνο τώρα η Καλιστώ, η οποία φτιάχνει φάρμακα, μιλά με την ερτέρα Αγαριστή. Ακολούθως έρχεται ο Φλάβιος μ’ έναν πάπυρο που έλεγε πως ο τιμωρημένος σωματοφύλακας είχε δραπετεύσει. Ο Φλάβιος κάνει νεύμα στην πόρνη Αγαρίστη πως το σχέδιο τους πετυχαίνει - Έχουμε έναν Ιαγικό τρόπο δολοπλοκίας, όπως εξελίσεται στον Οθέλλο του Σαίξπηρ, με την διαφορά πως ο Βαρβαρήγος μεταχειρίζεται λιγότερο την πειθώ με τον λόγο των δολοπλόκων και προτιμά να τους δίνει περισσότερη υστερόβουλη δράση και λιγότερο υστερόβουλη διανοητική δύναμη. Στον Σαίξπηρ, ο Ιάγος παρουσιάζεται εμνευσμένος δολοπλόκος με εξαιρετική δύναμη λόγου. Στον Βαρβαρήγο, οι δολοπλόκοι, είναι περισσότερο πραγματικοί, καταφεύγουν σε πράξεις και δεν παρουσιάζονται χαρισματικοί διανοητικά.Στην συνέχεια του έργου παρακολουθούμε, συστάσεις της γιάτρισσας Κλειτίδας. Σκέψεις της Υπατίας, όπου ο Δημήτρης Βαρβαρήγος εξυφαίνει σαν να μπορεί να φωτογραφήσει έναν εσώτερο κόσμο. Η Κλειτίδα χαρίζει ένα φυλαχτό στην Υπατία. Η Υπατία λαμβάνει το φάρμακο για τα ποντίκια. Ο Αρχιεπίσκοπος Θεόφιλος κι ο ανεψίος του Επίσκοπος Κύριλλος συζητούν, καταστρώνουν σχέδια για να εξοντώσουν τους υποψήφιους για τον Αρχιεπισκοπικό θρόνο της Αλεξάνδρειας. Ο Κύριλλος διαπραγματεύεται την διαδοχή του στην θέση του θείου του Αρχιεπισκόπου και θέτουν ως βάση να καταδιώξουν τους αλλόθρησκους τους.Ο ζητιάνος Τίτος, ο γκαβός, ενημερώνει την Υπατία πως ο λιποτάκτης κρύβεται στις κατακόμβες και πως το σχέδιο το κατέστρωσε η πόρνη Αγαρίστη. Η Υπατία ενημερώνει τον Ορέστη. Ο Ορέστης ζητά εξηγήσεις από την Αγαρίστη και διατάζει τον εγκλεισμό της σε μοναστήρι ως τιμωρία. Παρακολουθεί τους συνωμώτες. Η Υπατία θλιμένη σε σκέψεις. Εδώ έχουμε επίσης υπέροχες σελίδες διαλογισμού.Ο Ορέστης συγκρούεται λεκτικά με τον επίσκοπο Κύριλλο. Εδώ έχουμε πολιτικές και θρησκευτικές αναλύσεις. Ο Κύριλλος ενημερώνει το παλάτι για την συμπεριφορά του έπαρχου Ορέστη. Παρακολουθούμε τις εξαγορές του Κύριλλου. Η πόρνη Αγαρίστη πλαγιάζει με πελάτη. Η πόρνη Φιλάνδρα συναντά πελάτη που της τάζει την προστασία της εκκλησίας. Σκαλί - σκαλί ανεβαίνουν όλες αυτές τις σχέσεις για να αποκορυφωθούν στον μύθο της Υπατίας.Στην τελική ευθεία του έργου, και πάλι οι εκπλήξεις καραδωκούν. Έχουμε Πάσχα, ο Κύριλλος κι ο Πέτρος ξεσηκώνουν τους πιστούς να πάνε να κάψουν τα σπίτια των Εβραίων. Παρακολουθούμε μακελείο, θάνατο Εβραίων. Γιορτάζουν οι Χριστανοί. Οι Εβραίοι σταματούν τις τελετουργικές τους, αυτές που έχουν για την Άνοιξη.Ο Ορέστης μαθαίνει πως ο Τίτος κατασκοπεύει την Υπατία. Ο Ορέστης συλλαμβάνει τους συνωμώτες. Αναφορές στην Αλεξάνδρεια, στην Υπατία, συναισθήματα,σκέψεις, αρχές κτλ. Η Ελληνίδα λοιπόν Υπατία πάει να συναντήσει τον Ορέστη και του δείχνει το γράμμα του Επίσκοπου Πτολεμαίδος που την ενημερώνει για τους κινδύνους κατά της ζωής της.Ο Ορέστης προσφέρει τις υπηρεσίες του για να προστατέψει τους καλεσμένους φιλοσόφους της Υπατίας. Οι φιλόσοφοι αποβιβάζονται, το καράβι καίγεται από τους πειρατές. Τελικά σώζονται και φθάνουν. Η Υπατία με τους φιλόσοφους – παρακολουθούμε: φιλοσοφία, διάλογοι, εμπλουτισμός γνώσεων∙ αναφορά στην θεραπευτική λασπη της λίμνης Μαρεώτιτας.Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου έχουμε συγκεντρώσεις μυστικές ο Κύριλλος με τον Πέτρο έχουν δυσκολίες. Η πολιτική της ισοτιμίας εκνευρίζει τον Κύριλλο που θέλει εξουσία για την εκκλησία. Στρατεύουν παθιασμένους πιστούς, τους λεγομένους ασκητές. Αναφορά στον τρόπο που πείθονται. Αναφορά στην πλύση εγκεφάλου.Προσπαθούν ωστόσο να μην χαλάσει την φήμη του ο Χριστιανισμός. Καίγονται η γιάτρισα Κλειτίδα και η γριά.Ακολουθώντας το δολοπλόκο σκεπτικό της εξουσίας, βρίσκουμε στον έργο τους δύο συντελεστές της Συναγωγής να εκθέτουν την Ιουδαική κοινότητα και την φίλη τους Υπατία, οργανώνοντας έναν βιασμό μαθήτριας.... Αρχίζουν συγκρούσεις και αντίποινα. Ο λεγεωνάριος Ορέστης τραυματίζεται από συνωμώτη. Η Υπατία τον συναντά λαβωμένο. Ο Κύριλλος κατηγορεί την Υπατία ότι εκπόρνευσε μια μαθήτρια της. Η Υπατία προβληματισμένη, συνεχίζει τα αστρονομικά της μελετήματα. Στην συνέχεια ηπόρνη Φιλάνδρα φιλοξενείται από την Υπατία. Αυτήν την ευκαιρία αρπάζει ο Πέτρος για να τις κατηγορήσει και τις δυο για πορνεία και να ξεσηκώσει την χριστιανική κοινότητα. Έχουμε μάχες Χριστιανών κι Εβραίων. Καίγεται η βιβλιοθήκη. Η Υπατία ωστόσο φθάνει στην βιβλιοθήκη θαρετά. Εδώ ο συγγραφέας μας αναλύει ένα συναίσθημα γενναιότητας που βγαίνει πια μέσα από μία στάση και γνώση ζωής κι όχι ορμέμφυτη.Έχουμε λοιπόν το δεύτερο Πάσχα. Αρχίζει το τελετουργικό. Οι χριστανοί ξεκινάνε σφαγές κι η Υπαρτία κινδυνεύει. Αναφορά στην πλατωνική ρήση «μόνον οι νεκροί είδαν το τέλος του πολέμου».Η Υπατία συλλαμβάνεται. Δεν αλλάζει την ελληνική της πίστη. Την κτυπούν, την σκοτώνουν, την περιφέρουν στην πόλη κι ύστερα καίνε τα μέλη της.Η ύφανση αυτού του έργου είναι θαυμαστή. Η κάθε παράγραφος έχει επιτυχή ισορροπία σαν βηματισμός σε τεντωμένο σχοινί μ’όλην την αγωνιώδη γοητεία!.. έχει εικονογραφική και νοηματική αυτοτέλεια, φιλοσοφικές θέσεις και φιλοσοφικές αναλύσεις! Έχει προεκτάσεις και ιδεολογική πολυπρισματικότητα - και παρόλο που είναι ιστορικό μυθιστόρημα, αφορά χρονικές εξελίξεις, πολιτικοκοινωνικές διαβώσεις και θρησκευτικές μανίες∙ (ορθότερα: «θρησκευτικά συμφέροντα» που από ένα σημείο κι ύστερα ξεφεύγουν απ’ τον έλεγχο που ασκούν στην ύλη και καταδυναστεύουν την γνώση θεωρώντας πως είναι προς υλικό τους όφελος το να την έχουν υποχείριο τους).Αξιόλογο είναι πως ο Βαρβαρήγος αποκαλεί τον αρχηγό της συναγωγής «Γιαχβέ», το όνομα του θεού στα εβραικά που σε μετάφραση σημαίνει «ο θα αποδειχθώ αυτό που θα αποδειχθώ». Μ’ αυτό το εσκεμένο λάθος, ο Βαρβαρήγος, προσπαθεί να μετουσιώσει το ανώτατο πνευματικό αξίωμα του Εβραϊκού θεού στην εξουσιαστική ισχύ του αρχηγού της συναγωγής, καταδεικνύοντας έτσι με τον καλλίτερο τρόπο πως λειτουργεί καταλυτικά στην θρησκευτική ελευθερία, η αυτοκεντρική εξουσία. Όταν ο Θεός ως άυλη πνευματική δύναμη, αντιμετωπίζεται απ’τον Μωυσή κι όλας, ως υλική υπόσταση που χρειάζεται όνομα για να επιβληθεί, τότε ορθώς ο Βαρβαρήγος αποδίδει αυτό το όνομα στον αρχηγό της Εβραϊκής συναγωγής και δίνει εντυπωσιακές ιδεολογικές προεκτάσεις στον λόγο του.Ο Βαρβαρήγος, απ’ τους σημαντικότερους Έλληνες πεζογράφους, δεν λησμονεί και την ποιητική του ταυτότητα και συχνά δίνει στην πεζογραφική του κατάθεση ποιητικούς ρυθμούς, ιδιαίτερα στα σημεία του έρωτα όπου τον ανυψώνει ακόμα και μέσα στον θάνατο. Παράδειγμα όταν ο Ορέστης σκορπά την στάχτη της Υπατίας στον άνεμο, μιλά στον θεό λέγοντας: «Αίολε, τί περιμένεις...»... Κι αν ο Αίολος σκορπά τις στάχτες των αιώνων, ευφυείς συγγραφείς σαν τον Δημήτρη Βαρβαρήγο, με την γραφίδα τους ανεμίδα των λέξεων, καταφέρνουν να τις αναπυρσεύουν ως διανοητικές φλόγες...



Κατερίνα Ν. ΘεοφίληΣυγγραφή κειμένου Νοέμβριος 2007


Αποσπάσματα του κειμένου ακούστηκαν στην

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 2007 Θησείο





Παρασκευή, 4 Απριλίου 2008

Ρήγας Φεραίος

ΡΗΓΑΣ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ
"ΤΟ ΒΑΛΑΚΑΝΙΚΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΡΗΓΑ"

Διαβαλκανικός Πολιτιστικός Φορέας "Η χάρτα του Ρήγα"

Σύνδεσμος Μπάιρον για τον Φιλελληνισμό και τον Πολιτισμό

Ομιλία στο Πανεπιστήμιο, στην αίθουσα Ιωάννης Δρακόπουλος 27-11-2008

Πνεύμα ισότητας και ελευθερίας
απόδοση Δημήτρης Βαρβαρήγος

Ρήγας Φεραίος, ελεύθερο πνεύμα, ανυπότακτο. Άνθρωπος με ανοιχτούς ορίζοντες και δημοκρατικά ιδεώδη κοίταζε το μέλλον όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και των υπολοίπων βαλκανικών λαών. Με σύγχρονη σκέψη παγκοσμιότητας, με υπόσταση διαχρονική ως άλλος μέγας Αλέξανδρος για την συνεργασία των λαών προκειμένου να κερδίσουν την ελευθερία τους από τον τουρκικό ζυγό, χάρισε τη ζωή του στον αγώνα για την απόκτηση του αγαθότερου ιδανικού του ανθρώπου, την ελευθερία.



Αυτός ήταν ο Ρήγας ένας γενναίος άνδρας, που αντιστάθηκε στη δύσκολη πορεία της ανθρωπότητας, στην απροσδιόριστη και ανελεύθερη ανθρώπινη μοίρα, προσπάθησε να σταματήσει την ολοκληρωτική αδικία της τυραννίας, που ποτέ δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει όλες τις βάναυσες, ανήθικες, άδικες αυθαιρεσίες και εγκλήματα ώστε να πετύχει τους άνομους σκοπούς της, αυτός λοιπόν θεώρησε χρέος του να υψώσει το ανάστημα του επισημαίνοντας μέσα από το λόγο του και τη δράση του, ότι πίσω από κάθε άνθρωπο, κάθε λαό υπάρχει μια φωτεινή ψηφίδα ιστορίας γραμμένη με το πνεύμα και το αίμα των προγόνων του.

Γνώριζε καλά αυτός ο μάρτυρας, όσον αφορά, τουλάχιστον, εμάς τους έλληνες, πως δεν θα μπορούσε να μην είναι μεγάλη η αίσθηση της ελευθερίας που επωάζεται στην ψυχή μας, όταν πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια σε αυτό τον τόπο γεννήθηκε και άνθισε η δημοκρατία. Ένα πολίτευμα που άλλαξε τη μοίρα της ανθρωπότητας.


Κι έτσι είναι δεν λάθεψε, γιατί ακόμα και σήμερα στον ακήρυχτο πόλεμο που ζουν οι λαοί, η μνήμη μας τροφοδοτείται από το θάρρος, την τόλμη και την αγάπη του για την Ελλάδα.

Η ελληνική λοιπόν, ελευθερία, είναι το γενναίο φρόνημα που αναπτύσσει την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων. Η ελευθερία, αυτή η μεγάλη ιδέα που γεννήθηκε σε αυτή τη χώρα και κατακτήθηκε με το άλικο χρώμα του αίματος, είναι και το αντικείμενο της πορείας του Ρήγα Βελεστινλή για να τονίσει μέσα από τον λόγο του, μέσα από τη δράση του και το ηρωικό τέλος του, πως όλα τα πολιτικά, κοινωνικά, και ηθικά αγαθά που απολαμβάνει η ανθρωπότητα προέρχονται από τον καρπό αυτής της μεγάλης ιδέας, την ισότιμη, πολυπόθητη και πανανθρώπινη ελευθερία.
Γα την απόκτηση αυτής της ελευθερίας πέθανε, το αγαθό παιδί της πατρίδας, όπως τον αποκαλεί ο Μακρυγιάννης, ως έναν άνθρωπο που συγκινεί και εξάπτει το φρόνημα των ελλήνων.
Θα κλείσω την παρέμβασή μου με μια φράση του Πλάτωνα από τον Μενέξενο, που πιστεύω ότι η ιδέα αυτή ζει στο κύτταρο κάθε έλληνα που αισθάνεται ισότιμος με τον άλλον.
Ο θεός έπλασε ελεύθερους όλους τους ανθρώπους, η φύση κανένα δεν έκανε δούλο.


ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ: 250 ΧΡΟΝΙΑ: ΜΕΤΑ Η ΟΥΣΙΑ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ…

Σε μια εποχή που ακρότητες, απλουστεύσεις και συνθηματολογικές κορώνες ακούγονται για τα ανοιχτά ζητήματα των Βαλκανίων από όλες τις κατευθύνσεις, το βαλκανικό όραμα του Ρήγα, 250 χρόνια μετά την γέννηση του, προβάλλει ως εξαιρετικά επίκαιρο... Όχι μόνο γιατί ο Ρήγας ριζοσπαστικοποίησε μία από τις βασικές ιδέες σημαντικής μερίδας Ελλήνων Διαφωτιστών (πως οι υπόδουλοι έπρεπε να καλλιεργηθούν για ν αξίζουν την ελευθερία τους, θυμίζοντας πως, την ίδια στιγμή, θα έπρεπε να απελευθερωθούν για να έχουν την ευκαιρία να καλλιεργηθούν) αλλά και γιατί, απευθυνόμενος σ ανθρώπους πέρα από θρησκευτικά, εθνοτικά, σεξιστικά σύνορα, δημιούργησε ένα πρόταγμα πολύ μπροστά από την εποχή του.
Κι ακόμη γιατί, καλώντας τους πολίτες να πάρουν την μοίρα τους στα δικά τους χέρια, έγινε ο υπερ-βαλκάνιος "Απόστολος" σε μια διαδικασία εκδημοκρατισμού
απρόσωπων θεσμών όπως το κράτος που αναδύονταν εκείνη την εποχή... Έτσι, ο Βελεστινλής γίνεται σκευοφόρος κοσμοαντιλήψεων που μεταπλάστηκαν, ίσως εκ των πραγμάτων με λανθασμένο τρόπο, από την σύγχρονη «δι αντιπροσώπων» δημοκρατία της δυτικής Ευρώπης, αφού η φιλοσοφία του και το όραμα του για μια «διαβαλκανική δημοκρατία» συνδέεται με τον πιο θεμελιακό ορισμό της αρχαίας ελληνικής και της δημιουργίας του ανθρώπου-πολίτη. Αφού, σύμφωνα με τον Πλατωνικό ορισμό, η δημοκρατία ταυτίζεται με το πολίτευμα εκείνο στο οποίο κάθε ερώτηση είναι μια ερώτηση προσωπική. Κάθε ζήτημα είναι ένα ζήτημα που αφορά «εμένα» όταν κοιτάζομαι στον συνειδησιακό μου καθρέφτη δίχως ν αποστρέφω τα μάτια…
Ίσως αυτή η σύλληψη του κόσμου να πότισε τόσο τους στίχους του που έκανε την γραφή του πιο «διαδραστική» από άλλων, «μεγαλύτερων» με «αμιγώς λογοτεχνικά» κριτήρια, ποιητών.
Όπως μελετητές σαν τον Χ. Αλεξίου έχουν επισημάνει, ήταν οι «μη τέλειοι» στίχοι του που τραγουδιόνταν από τους επαναστατημένους υπόδουλους του 21, κι ήταν ο Θούριος που ακουγόταν στα βουνά της αντίστασης του 40, κι ήταν το δικό του όνομα που ονοματοδότησε αντιστασιακή οργάνωση φοιτητών στα χρόνια της δικτατορίας. Ο Ρήγας έμεινε «παρόν» μέσα από την γραφή του και μετά τον θάνατο του, ίσως γιατί όλη του η ζωή ήταν ένα «παρόν» μέσα από την πράξη.
Ο Northrop Frye ταυτίζει τον θεμελιακό μύθο της λογοτεχνίας με την αναζήτηση του «κεντρικού μύθου». Ο Μύθος αυτός σχετίζεται με την αναζήτηση ενός «Τέλους», με έναν «αθώο κόσμο» όπου στην πραγματικότητα η αθωότητα δεν θα ταυτίζεται με τις επιθυμίες που θα έχουν εξαϋλωθεί, (κατά πως θα το θελαν τα θρησκόληπτα δόγματα) μα με τις επιθυμίες που θα έχουν πραγματοποιηθεί.
Ο κόσμος του Ρήγα δεν έχει πραγματωθεί. Ακόμη. Αλλά κι οι προσπάθειες για την πλήρωση ενός δικαιότερου κόσμου με ελευθερία, δημοκρατία και δικαιοσύνη, όσο κι αν προσπαθούν να τις "γραφικοποιήσουν" ή να τις ακυρώσουν αντίπαλοι ή "υπερασπιστές τους", δεν έχουν εκλείψει. Ο Ρήγας, όχι μόνο με την συναρπαστική ζωή μα και με το τραγικό τέλος του (παραδομένος στα νύχια των τότε κατ' αντιστοιχία πλανηταρχών από την προδοσία ενός Έλληνα-εφιάλτη) θυμίζει το επίγραμμα του Βύρωνα. «Όμως έζησα! Και δεν έζησα Μάταια!». Το ίδιο μπορεί να ισχυρίζεται κι η ανθρωπότητα όχι όταν θυμάται, αλλά όταν καταφέρνει να μιμηθεί (ιδίως σήμερα που η έννοια του «ήρωα» από επιλογή γραφικοποιείται) τον Ρήγα Φεραίο. Όχι γιατί ήταν «άγιος» ή «αλάνθαστος». Μα ακριβώς γιατί η διαρκής προσπάθεια που απαιτείται επειδή «δεν είμαστε αυτά τα δυο», είναι η μόνη μας αγιότητα. Κάθε φορά που, από τις σπηλιές μέχρι τους ουρανοξύστες, μια απελευθερωτική διαδικασία ατόμων, ή πολυώνυμων ομάδων όπου γης, θυμίζει την «υπόσχεση» που περιγράφεται σ έναν στίχο του Ρίτσου: «Θα ξανάρθουμε! Και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε!»…

Ελένη Καρασαββίδου

Τετάρτη, 16 Ιανουαρίου 2008

Παρουσίαση των βιβλίων:Υπατία & Το υστερόγραφο μιας συγγνώμης



Η ομιλία δόθηκε για την παρουσίαση των βιβλίων Υπατία & Το υστερόγραφο μιας συγγνώμης, στις 3 Δεκεμβρίου στον πολυχώρο της Άγκυρας.
Για τα βιβλία μίλησαν: η συγγραφέας Σύσση Καπλάνη και η ερευνήτρια Ελληνικής Γραμματείας Μάρα Μαρτίνι.
Αποσπάσματα διάβασαν οι ηθοποιοί: Γεωργία Ζώη και Νίκη Φραγκούλη.
Συντόνισε ο συγγραφέας Γρηγόρης Χαλιακόπουλος.



Στις πρώτες σελίδες του βιβλίου, η Yπατία περπατά στους κήπους της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας παρέα με άνδρες της πόλης.
Ο Οράτιος – ένας αρχοντάνθρωπος, πρώην διευθυντής και σεκρετάριος
του μικρού Φάρου, την ρωτάει,
Ποια εκδοχή της πλατωνικής φιλοσοφίας ασπάζεστε περισσότερο.
Την αισθητή ή την υπεραισθητή?
Και αρχίζει η συζήτηση με την συμμετοχή και των άλλων ανδρών για να
καταλήξει η ίδια να πει,
ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΝΑ ΥΠΕΡΤΙΜΟΥΝ ΤΟ ΑΙΣΘΗΤΟ.
ΑΥΤΟ ΕΥΚΟΛΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΙ ΑΠ ΤΟ ΥΠΕΡΑΙΣΘΗΤΟ !

Η Υπατία έζησε στην δύσκολη σκοτεινή περίοδο του 4ου και 5ου αι..
Ένας κόσμος, ο Ελληνικός, καταρρέει, ένας άλλος κόσμος, ο Χριστιανικός, απλώνεται και υπερασπίζεται την ισότητα και την φιλαλληλία.

Η Υπατία, μετά από πολύχρονες σπουδές, δημιουργεί ένα ευρύ πνευματικό κύκλο και διδάσκει μαθηματικά, αστρονομία και τη φιλοσοφική σκέψη του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, των Προσωκρατικών φιλοσόφων. Διδάσκει τον δρόμο και τον τρόπο να οδηγηθεί ο άνθρωπος ορθολογιστικά στην πρώτη γενεσιουργό Αρχή. Να νιώσει ότι είναι μέρος του Σύμπαντος Κόσμου, ότι συμμετέχει στο Κοσμικό Γίγνεσθαι και αυτό απαιτεί ήθος, στάση και αξίες ζωής που εναρμονίζονται με την πορεία της φύσης. Διδάσκει ότι ο άνθρωπος, είναι ενέργεια που λειτουργεί ανάλογα με την ενέργεια του ουρανού και της γής.

Ο Χριστιανισμός – και πριν από αυτόν παλαιότερες θρησκείες σε όλο τον κόσμο – μιλά για την άνθρώπινη ζωή και εύστοχα την παρουσιάζει με το ‘κατ εικόνα και καθ ομοίωση’ του Θεού.
Την ίδια στιγμή, η Υπατία κατηγορείται για τα όσα διδάσκει ως ειδωλολάτρισσα κα ανακηρύσεται εχθρός.
Ένας φανατισμένος όχλος οργισμένων με καθοδήγηση, συλλαμβάνουν την Υπατία, την σέρνουν, την διαμελίζουν.

Ο συγγραφέας Δημήτρης Βαρβαρήγος, χρησιμοποιεί έναν ήρεμο λόγο, όπου με νηφαλιότητα, περιγράφει τις έντονες φανατισμένες στιγμές αυτής της κοινωνικής περιόδου στην Αλεξάνδρεια, τις οποίες αντλεί μετά από τετραετή μελέτη σε βιβλιογραφικές πηγές εκείνης της εποχής.
Μελετώντας το βιβλίο,
βλέπουμε – όσο γίνεται περισσότερο καθαρά και αντικειμενικότερα, την επάναληψη της Ιστορίας.

- Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ –

Ένα καινούργιο κοινωνικό ρεύμα, να πολεμά, να σκοτώνει το παλιό.

Μία συνεχή σύγκρουση ιδεών και αξιών που στον πυρήνα τους όμως υποστηρίζουν τα ίδια πράγματα.
Την ύπαρξη μιας πρώτης Δημιουργού Αρχής, ένα Δημιουργό – Θεό, όπως και αν ονομάζεται με τους Νόμους του που κινεί τα πάντα – παντού πάντοτε.

Τι είναι αυτό λοιπόν που δημιουργεί τις συγκρούσεις, τον πόλεμο και την καταστροφή στο όνομα μιας επιστημονικής θεωρείας, ενός δόγματος, ενός πολιτικού συστήματος, μιας θρησκείας ?

Ποιοί υποκινούν ? Και γιατί ?

Στην περίπτωση της Υπατίας που δίδασκε τον ελληνικό ορθολογισμό, την πορεία του Ανθρώπου προς την Γνώση από τον Αισθητό κόσμο, να αντιληφθεί κανείς τον υπεραισθητό και έτσι ο άνθρωπος να ζει, να παράγει, να διοικεί, να ερωτεύεται σύμφωνα με τους Νόμους όχι τους ανθρώπινους αλλά με τους Θεϊκούς – Συμπαντικούς.

Από την άλλη πλευρά το όραμα του Επισκόπου της Αλεξανδρείας του Κυρίλλου, δηλ. της εκάστοτε εκκλησίας να είναι η επιβολή μιας θρησκείας με όποιο τρόπο.
Δεν έχει σημασία αν κάποιος δεν κατανοεί, δεν συναισθάνεται την θεϊκή του προέλευση ή την αναζητά σε διαφορετικό δρόμο.
Όποιος δεν ασπάζεται τον συγκεκριμένο τρόπο, είναι εχθρός, προδότης, διαβολικός, μάγος.
Διαφθίρει τους νέους είπαν για τον Σωκράτη, που και αυτός χαλούσε την συνταγή του κατεστημένου σε μιά προηγούμενη εποχή.
Η ΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΕΩΣ ΚΑΙ ΣΉΜΕΡΑ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ.
Ποιοί λοιπόν υποκινούν τις συγκρούσεις, τους πολέμους στην κοινωνία και γιατί ?

Στα μάτια μου (τα μέσα και τα έξω) - αν και αυτά μπορούν να δουν καθαρά – φαίνεται ότι,
Όσοι προσπαθούν να επιβάλλουν Μεγάλες Ιδέες ή την έννοια του Θεού με τον όποιο τρόπο στην κοινωνία, δεν πιστεύουν τίποτα από τα δύο.
Τα χρησιμοποιούν για να εξουσιάσουν, να χρησιμοποιήσουν τον άλλο ή τους άλλους.

Και βέβαια τον πόλεμο, τον έχουν μέσα τους, με τον ίδιο τον εαυτό τους !

Γιατί πως μπορεί ένας άνθρωπος που συλλαμβάνει, που ένιωσε, που οίδε τον Υπεραισθητό αόρατο κόσμο, που του δόθηκε εν τέλει η Χάρις του Θεού να αντιληφεί ότι είναι μέρος του Σύμπαντος Κόσμου και συνεπώς καταλαβαίνει ότι δεν άρχει ο άνθρωπος αλλά υπηρετεί το θέλημα – Σχέδιο της Υπέρτατης Αρχής,

να πολεμά τον συνάνθρωπό του, όσο μικρός, ή διαφορετικός, ή φοβισμένος, ή θυμωμένος μπορεί να ζει μέσα στον γήινο μικρόκοσμό μας ?

Ποιός γνήσιος φιλόσοφος, ιερωμένος, πολιτικός άνθρωπος ανά τους αιώνες έχει το σθένος να συνειδοτοποιήσει ότι επιβάλει τις αξίες του, κατακρίνει, καταπολεμά ή και απλά σχολιάζει αρνητικά τον συνάνθρωπό του του,
για να καλύψει το δικό του κενό.
Την απόστασή του από την ένθεη ύπαρξή του, γιατί μόνο πολεμώντας νιώθει την δική του υπεροχή?

Στο κέντρο όλων των φιλοσοφικών, θεολογικών ή και επιστημονικών θεωριών, υπάρχουν κοινές αρχές.

Η δράση δημιουργεί αντίδραση στο πολλαπλάσιο.

Η κατανόηση του άλλου, καταπραύνει τον θυμό του, τον φόβο, την έντασή του.

Όποιος αγαπάει δεν φοβάται, δεν μισεί, δεν σκοτώνει...
Νιώθει ότι υπάρχει μέσα από το αντίθετό σου..

Η Αγάπη άγει στο Πάν !

Αλλά η αγάπη είναι μια συναισθηματική κατάσταση που δεν επιβάλλεται σε κανέναν από κανέναν.

Η Υπατία δεν πολέμησε, δεν κρύφτηκε, δεν φοβήθηκε..
Το ήθος, ο συναισθηματικός της κόσμος, η στάση της την οδήγησε στα αρχετυπικά πρότυπα της Ανθρωπότητας !

Μας έδειξε πως πρέπει να αγαπά η Γυναίκα !
Άφησε το Αποτύπωμά της στην γή, ως Θηλυκή Αρχή.

Όσο και αν προσπαθούν οι εκάστοτε δολοπλόκοι εξουσιαστές να σβύσουν τέτοιου είδους αποτυπώματα, έρχεται η στιγμή έστω και μετά από χιλιετίες, να εμφανιστούν άνθρωποι, που σαν τον συγγραφέα Δημήτρη Βαρβαρήγο, νιώθουν την υποχρέωση να ανασύρουν αυτά τα πρότυπα για να φωτίσουν και πάλι όσους διψούν για την Αληθινή Γνώση και φλέγονται να βγούν έξω από τα σκοτάδια των κοινωνιών.

Έμαθα προ καιρού ότι το συγγραφικό έργο της Σαπφούς, ήταν μεγαλύτερο από αυτό του Ομήρου!
Εννέα Τόμοι, λυρικής ποίησης και φιλοσοφικής σκέψης, μιας γυναίκας που έζησε πριν από 2500 χρόνια !
Το έπος του Ομήρου διασώθηκε και γαλούχησε τον δυτικό κόσμο. Το έργο της Σαπφούς αφανίσθηκε.
Όπως και της Υπατίας άλλωστε. Γιατί άραγε ?

Άλλη μια σύγκρουση αυτή των Ανδρών – Γυναικών...

Αναρωτιέμαι: Πως θα ήταν οι πρώτες γυναίκες του σύγχρονου δυτικού κόσμου (ας πούμε, η Βιρτζίνια Γούλφ ή οι περιβόητες φεμινίστριες) αν είχαν να πατήσουν στην προηγούμενη θυλική σκέψη γυναικών όπως η Σαπφώ, η Θεανώ, η Υπατία ?
Γιατί πάντα πρέπει να υπάρχουν δεσποτικοί άνθρωποι, ιερατεία που καθοδηγούν και επιβάλλουν, αντί να συνεργάζονται, να συνδιαλέγονται, να συμπορεύονται, να ενώνουν τις δυνάμεις του, και να συμπληρώνει ο ένας τον άλλο,
γιατί να αφαιρούμε τον πολύτιμο χρόνο της ζωής μας που μας χρειάζεται, για να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και αντ αυτού, να ξοδευόμαστε, για να παρεμβαίνουμε, να θέλουμε ντε και καλά να αλλάξουμε τους άλλους?

Πως θα καταλάβουμε ότι ΣΑΓΑΠΩ σημαίνει ΣΑΓΑΠΩ ΕΠΕΙΔΗ ΣΟΥ ΕΠΙΤΡΕΠΩ ΝΑ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ..

Μόλις εχθές, ένας από τους διασημότερους μοντέρνους καλλιτέχνες στην Ελλάδα, βλέποντας την ριχή συμπεριφορά των σύγχρονων γυναικών διπλα μας όπως πίναμε καφέ, μου λέει παρηγορητικά και ειρωνικά ...
Έ , Θάρθει στιγμή που και η γυναίκα θα ξυπνήσει ... Βλέπεις έχει μόνο 60 χρόνια που απέκτησε το δικαίωμα ψήφου...

Δεν του μίλησα, επι τόπου πήγα στο διπλανό βιβλιοπωλείο και του αγόρασα το βιβλίο της ‘Υπατίας’.-

Σας ευχαριστώ για το χρόνο που διαθέσατε να με ακούσετε,
Ευχαριστώ τον συγγραφέα Δημήτρη Βαρβαρήγο και τις εκδόσεις ‘Αγκυρα’, για την ευκαιρία που μου έδωσαν να σκεφθώ τα όσα σας είπα.
Τρόμαξα για όσα κατάλαβα, ότι είμαι και δηλώνω με την παρουσία μου και τις πράξεις μου στην κοινωνία μέχρι τώρα,
Εύχομαι να μπορέσω μετά από αυτή την αποκάλυψη των συνειδητοποιήσεών μου, να γίνω σεμνότερη, ώστε κάποτε να νιώσω την κατάσταση της Συμπαντικής Αγάπης για μένα και τον κόσμο, που φαίνεται ότι είναι ο μόνος δρόμος...

Επιτρέψτε μου να κλείσω με τα λόγια ενός σύγχρονου φυσικού και φιλοσόφου, του Χάξλευ.

...Υπάρχει μόνο μία γωνιά του σύμπαντος που μπορείς σίγουρα να βελτιώσεις και αυτή είναι ο Εαυτός σου!’


03.12.2007 .Μάρα Μαρτίνι, Στο βιβλιοπωλείο ‘Άγκυρα’

Σάββατο, 1 Δεκεμβρίου 2007

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2006

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΥΠΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ

Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΑΝΟΙΞΕ ΤΙΣ ΒΑΡΙΕΣ ΠΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΦΙΛΟΞΕΝΗΣΕΙ ΜΙΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΥΠΑΤΙΑ.



Μια από τις σπουδαιότερες πολιτισμικές εκδηλώσεις τους έτους 2006 ήταν αυτή που πραγματοποίησε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στην Αλεξανδρινή βιβλιοθήκη της Αιγύπτου, για να τιμήσει τον συγγραφέα Δημήτρη Βαρβαρήγο και το βιβλίο του ΥΠΑΤΙΑ. Το βιβλίο παρουσιάστηκε στην κεντρική αίθουσα της βιβλιοθήκης προς τιμήν της τόσο σημαντικής γυναικείας προσωπικότητας, Υπατίας, που ως φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος έζησε πριν 16 αιώνες και έδρασε στην ιστορική βιβλιοθήκη διδάσκοντας τον ελληνικό ιδεαλισμό. Το Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού και οι ιθύνοντες της βιβλιοθήκης προσέφεραν την ύψιστη φιλοξενία, τόσο στο συγγραφέα, όσο και στους ομιλητές. Για το βιβλίο μίλησαν, ο λέκτορας του πανεπιστημίου Βελιγραδίου Απόστολος Τριφύλλης, η συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας Ελένη Γκίκα, ο Παλαιστίνιος συγγραφέας Άλμπερτ Αμπου Κασέμ, ενώ τη μετάφραση στα αραβικά έκανε ο επιστήμονας Μιχάλης Ασλανίδης. Την παρουσίαση διηύθυνε ο διευθυντής του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού Βασίλης Φιλιππάτος. Για το έργο του ο συγγραφέας μίλησε με το κοινό και αντηλλάγησαν απόψεις. Στην εκδήλωση παρέστησαν ο γενικός πρόξενος Αλεξανδρείας Θεοχάρης Λαλάκος, ο επίσκοπος Μαρεώτιδος Γαβριήλ και αρκετοί Αιγύπτιοι αξιωματούχοι. Η αίθουσα της βιβλιοθήκης ήταν κατάμεστη από ιστορικούς μελετητές της νεοπλατωνικής φιλοσόφου, τόσο από Αιγυπτίους που σπουδάζουν την ελληνική γλώσσα όσο κι από Αλεξανδριώτες, τους τελευταίους εναπομείναντες Έλληνες της Αλεξάνδρειας, όπου η θερμή συμμετοχή τους ήταν άκρως συγκινητική.

Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, δημοσιογράφος
{INFO ΕΙΚΟΝΕΣ} Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγκυρα




Παρουσίαση του βιβλίου ΥΠΑΤΙΑ

Στο έργο του με τίτλο «Υπατία» ο Δημήτρης Βαρβαρήγος τέθηκε ενώπιον της πρόκλησης να σκιαγραφήσει μια μεγάλη μορφή των ελληνικών γραμμάτων, τη νεοπλατωνική φιλόσοφο, μαθηματικό και αστρονόμο Υπατία. Και συνιστά πρόκληση αυτή η συγγραφική προσπάθεια για δυο λόγους. Αφενός μεν διότι τα πενιχρά ιστορικά δεδομένα που διαθέτουμε για την Υπατία υπονομεύουν τη συγγραφική προσπάθεια συλλογής και σύνθεσης των στοιχείων εκείνων σχετικά με τη ζωή και το έργο της που θα επιτρέψουν στον αναγνώστη να ανακαλύψει τη αλήθεια. Αφετέρου δε διότι ο συγγραφέας καλείται ν’ αναπλάσει μια σκοτεινή ιστορική περίοδο, η αναδίφηση της οποίας εξακολουθεί ν’ αποτελεί μια ανεπιθύμητη πνευματική ενασχόληση για όσους η θρησκευτική προκατάληψη εμποδίζει την κριτική επαφή με την ιστορική αλήθεια.
Καθοριστική για την επιτυχή αντιμετώπιση αυτής της διπλής πρόκλησης στάθηκε η συνειδητή αποφυγή εκ μέρους του συγγραφές λεπτομερών ιστορικών αναφορών σε πρόσωπα και γεγονότα με εξαντλητικές παραπομπές κι ανούσιες παρεκβάσεις, καθώς κάτι τέτοιο θ’ απέβαινε εις βάρος της μυθοπλαστικής δύναμης του έργου. Αφήνει λοιπόν την καθημερινότητα της Αλεξάνδρειας του 5ου αιώνα να λειτουργήσει ως αντανάκλαση των ευρύτερων ιστορικών αλλαγών που σηματοδοτούν τη σταδιακή διαμόρφωση του εκχριστιανισμένου imperium, αυτού που οι μεταγενέστεροι ιστορικοί θα ονόμαζαν βυζαντινό κράτος. Ο συγγραφέας τοποθετεί την Αλεξάνδρεια της Υπατίας στην αρχή του τέλους μιας ένδοξης πορείας. Η πολιτισμική κι εμπορική μητρόπολη της ανατολικής μεσογείου με την πρωτόγνωρη συσσώρευση γνώσεων και πλούτου που μαγνήτιζε εποίκους από κάθε άκρο τη Δύσης και της Ανατολής, βαδίζει αργά αλλά σταθερά στο μαρασμό και την καταστροφή.

Η πορεία αυτή καθίσταται νομοτελειακή από τη στιγμή που εκδηλώνεται η αδιάλλακτη έλλειψη ανοχής των χριστιανών έναντι δύο αξιών που απετέλεσαν τους στύλους του αλεξανδρινού θαύματος. Η πρώτη αξία που ενεργά αμφισβητείται είναι αυτή της πολυπολιτισμικότητας και της ανεξιθρησκίας. Η αρμονία που οι Πτολεμαίοι πέτυχαν από την ανενδοίαστη αποδοχή της φαραωνικής παράδοσης και την ελεύθερη συνδιαλλαγή ελληνικών και ιθαγενών δοξασιών θρυμματίζεται υπό το βάρος της μισαλλοδοξίας των χριστιανών. Η μισαλλοδοξία αυτή εκφράζεται με την καταστροφή εθνικών κέντρων λατρείας, όπως το Σεράπειο και κέντρων μάθησης, όπως το Μουσείο και η βιβλιοθήκη, αλλά και με την ηθική ή φυσική εξόντωση πληθυσμιακών ομάδων που εκφράζουν διαφορετική θεώρηση των πραγμάτων, όπως η εβραϊκή κοινότητα.
Η δεύτερη αξία που τίθεται υπό αμφισβήτηση είναι η ελευθερία της σκέψης. Η ελληνορωμαική Αλεξάνδρεια έλαμψε κατά κύριο λόγο επειδή ενθάρρυνε με κάθε τρόπο την ανάπτυξη της φιλοσοφίας και της επιστήμης. Στην Αλεξάνδρεια όμως της Υπατίας η πίστη αντικαθιστά την έρευνα και η επιστήμη θεωρείται προσβολή προς τα θεία. Οποιαδήποτε επιστημονική έρευνα κατηγορείται συλλήβδην ως μαγγανεία και όσοι υπηρετούν επιστήμες ή απλώς το δικαίωμα τους να σκέφτονται ελεύθερα από αυθεντίες και δόγματα καταδιώκονται απηνώς από αδίστακτες ομάδες κρούσης. Η φιλοσοφία χαρακτηρίζεται ελληνιστική βλακεία, ενώ η δραματουργία περιφρονείται ως έκλυση των ηθών.
Ο συγγραφέας αποδίδει στην Αλεξάνδρεια της παρακμής διττό ρόλο. Από τη μια πλευρά τη μετατρέπει σ’ ένα κλοιό που διαρκώς περισφίγγει την Υπατία και δεν της αφήνει διέξοδο διαφυγής πλην της παραίτησης και του συμβιβασμού. Η ανάμνηση των ένδοξων στιγμών του παρελθόντος πληγώνει το παρόν, γεμίζει την Υπατία με ανείπωτη μελαγχολία για την πόλη που πεθαίνει και τελικά αναδεικνύει την ηρωίδα σε θύμα των αμείλικτων νόμων της ιστορίας, ως ένα ακόμα παράδειγμα ανθρώπων που ακάμαντα υπερασπιζόταν τις ιδέες του σε μια εποχή που αρνιόταν στη φαντασία να κινηθεί ελεύθερα και ν’ ανελιχθεί στο χώρο των επιστημών και των τεχνών. Και είναι μεγάλος ο πειρασμός να παραλληλιστεί η πορεία της Υπατίας μ’ εκείνη του Σωκράτη ή του Τζιορντάνο Μπρούνο. Από την άλλη πλευρά ο συγγραφέας αναδεικνύει την Αλεξάνδρεια σε δραματικό παράδειγμα αυτού που ονομάζουμε ιστορική αναγκαιότητα. Και στην προκειμένη περίπτωση ιστορική αναγκαιότητα αποτελούσε η αρμονική συνεργασία Κράτους Εκκλησίας, απαραίτητη για την εξυπηρέτηση μιας διπλής σκοπιμότητας. Αφενός μεν οι αυτοκράτορες χρειάζονταν τη βοήθεια της πνευματικής εξουσίας για τη διασφάλιση της ενότητας στο εσωτερικό του κράτους προκειμένου να αντιμετωπιστούν με επιτυχία οι επιδρομές των βαρβαρικών λαών, αφετέρου δε η εκκλησία χρειαζόταν τη βοήθεια της κοσμικής εξουσίας για να επιβάλλει το δόγμα της σε εθνικούς και αιρετικούς προκειμένου να ορθοτομηθεί ο λόγος της αλήθειας. Τίμημα αυτής της άτυπης συμφωνίας υπήρξε η πολιτιστική ρήξη με το παρελθόν και τις αξίες που αντιπροσώπευε.
Και αν παραπάνω περιγράφηκε η διεισδυτική προσέγγιση των ιστορικών συμφραζομένων με επίκεντρο την Υπατία και την Αλεξάνδρεια ως ένας άξονας επί του οποίου η συγγραφική πένα, ο έτερος άξονας που τέμνει δημιουργικά το πρώτο, δεν είναι άλλος από την απόδοση της Υπατίας ως μιας ακέραιας γυναικείας προσωπικότητας με φόντο την αντιπαράθεση της με το δογματισμό της εποχής της. Ο συγγραφέας χωρίς να αναλωθεί σε θεωρητικές αναλύσεις ή ν’ ακυρώσει την αναγνωστική τέρψη παρασυρόμενος σε δύσβατους μαιάνδρους φιλοσοφικών ή επιστημονικών συστημάτων, πετυχαίνει ν’ αναδείξει μέσα από φανταστικούς διάλογους πραγματικών προσώπων τη βιοθεωρεία της Υπατίας και μέσα από μυθοπλαστικά επεισόδια μια στάση ζωής που διαχέεται σ’ όλες τις εκφάνσεις της από την αταλάντευτη αφοσίωση της Υπατίας στα ιδανικά και τα πιστεύω που πρέσβευε. Οι απόψεις της Υπατίας ενσωματώνονται αβίαστα στη διήγηση, χωρίς να θολώνουν την πλοκή.
Ωστόσο η Υπατία δεν παρουσιάζεται μονοδιάστατα ως ένας αυστηρά δομημένος άνθρωπος χωρίς αδυναμίες, αλλά παράλληλα και ως μια γυναίκα με πλούσιες αισθήσεις που ποθεί να ζήσει και να χαρεί τις ομορφιές της ζωής. Αυτή η λαχτάρα για τη ζωή βρίσκει διέξοδο στο πρόσωπο του χριστιανού έπαρχου Ορέστη, με τον οποίο αναπτύσσει στενή φιλία και πλατωνικό δεσμό, παρά τις υστερόβουλες μομφές του κλήρου που θεώρησαν τον έρωτα αυτό προσβλητικό, το πνεύμα της Υπατίας επικίνδυνο και την προσέγγιση του έπαρχου ως όχημα υποκίνησης εχθρικών ενεργειών. Ως μια άλλη όμως Αντιγόνη, χωρίς ποτέ να πάψει ειλικρινά ν’ αγαπά τον Αίμωνα της, δεν υπέκυψε στις παρακλήσεις του έπαρχου να δείξει διάθεση διαλλακτικής υποχωρητικότητας και δεν θέλησε ν’ αποφύγει το τίμημα της συνεπούς τήρησης του ηθικού χρέους, τη θυσία του υπέρτατου αγαθού της ζωής της. Για την Υπατία θα ήταν πλάνη μια ζωή απογυμνωμένη από τα ιδανικά που γαλούχησαν το χαρακτήρα της. Γι αυτό και με θάρρος λέει στον Ορέστη. «Τι αξία έχει ο χαμός μιας γυναίκας όταν είναι θέμα χρόνου το τέλος ενός πολιτισμού. Ξέρεις, πολλές φορές σκέφτομαι πως είμαι τυχερή που θα φύγω πρώτη και δεν θα δω τον αφανισμό αυτού του ένδοξου πνεύματος».
Σε αυτή την προδιαγεγραμμένη πορεία προς το θάνατο επιλέγει αφυώς να εστιάσει την προσοχή του ο Δημήτρης Βαρβαρήγος, χωρίς περιττές συναισθηματικές εξάρσεις και μορφολογικά στολίδια. Η δύναμη της μοίρας της Υπατίας καθιστά μονόδρομο την απλότητα του ύφους, τη λιτότητα των εκφραστικών μέσων και τη ρεαλιστική απόδοση των γεγονότων. Ο λόγος γλαφυρός και παραστατικός υπηρετεί την κινηματογραφική πλοκή των επεισοδίων και διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι και την τελευταία σελίδα. Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση αυτού του βιβλίου έχει κανείς την αίσθηση ότι αναμετρήθηκε με το μεγαλείο ενός ανθρώπου που φάνηκε μέσα από το μέγεθος της πίστης του. Και η προσφορά του Δημήτρη Βαρβαρήγου είναι ότι αποκαθιστά στην ελληνική βιβλιογραφία μια γυναίκα που αδικήθηκε όχι μόνο από την εποχή της, αλλά και από την ιστορία κι ενδυναμώνει την ιστορική αυτογνωσία του ελληνικού αναγνωστικού κοινού, καλύπτοντας κενά της σχολικής εκπαίδευσης.
Ίσως ο καλύτερος τρόπος για να κλείσει αυτή η σύντομη εισήγηση είναι το ακόλουθο απόσπασμα με την Υπατία να λέει: «κοινή μοίρα όσων οι γνώσεις προηγούνται της εποχής τους. Ποτέ σε καμιά περίοδο της ιστορίας, κανέναν επιστήμονα ή φιλόσοφο δεν αποδέχθηκαν η κοινή γνώμη και το κατεστημένο εύκολα. Δεν θα απογοητευθώ, ο χρόνος θα φέρει τη στιγμή που οι γνώσεις αυτές θα είναι χρήσιμες και αναγκαστικά θα χρησιμοποιηθούν ακόμη κι από αυτούς που κάποτε τις πολεμούσαν». Και μπορεί οι εργασίες στην άλγεβρα και την τριγωνομετρία και κυρίως η μελέτη της για τις κωνικές τομές να ανακαλύφθηκαν εκ νέου και να αξιοποιήθηκαν από το κίνημα του διαφωτισμού, ωστόσο σήμερα σε μια εποχή που η θρησκευτική μισαλλοδοξία εξακολουθεί να θέτει εμπόδια στην ελευθερία της σκέψης και να τροφοδοτεί αδιέξοδες συγκρούσεις, η Υπατία, ως παράδειγμα θάρρους και ακεραιότητας και ως φορέας του μηνύματος ότι η γνώση αποτελεί τον ασφαλέστερο δρόμο προς την ελευθερία, παραμένει επίκαιρη όσο ποτέ. Και ο Δημήτρης Βαρβαρήγος μας χαρίζει ένα πολύτιμο εργαλείο για να την προσεγγίσουμε και να την ερμηνεύσουμε.

Από τον Απόστολο Τριφύλλη, καθηγητή φιλόλογο στο πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου.


Χαιρετισμός από τον συγγραφέα στο τέλος της εκδήλωσης


ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ 06-11-2006

Είμαι βαθύτατα συγκινημένος που βρίσκομαι στην κοιτίδα του παγκόσμιου πνεύματος την Αλεξανδρινή βιβλιοθήκη της Αιγύπτου και μιλάω για μια γυναίκα που η προσωπικότητα της έμεινε ανέπαφη στην άβυσσο των αιώνων και όπως στην αρχαία ελληνική γιορτή των ανθεστηρίων, την Ημέρα των ψυχών, όπου νεκροί και ζωντανοί συνυπήρχαν, έτσι και τώρα βρίσκεται και η Υπατία ανάμεσα μας να μας εμπνέει το έργο και η περήφανη στάση της.

Ήταν μεγάλη πρόκληση για μένα να γράψω αυτό το βιβλίο. Όταν το έγραφα δεν υποψιαζόμουνα πως θα σήμαινε, όπως τώρα το θεωρώ έργο ζωής καθώς η εξάχρονη διάρκεια του και η γνωριμία μου με την Υπατία μέσω της ιστορίας ήταν μια συνεχής έκπληξη γεμάτη από ενθουσιασμό και αφοσίωση.

Μα ετούτη η μεγάλη στιγμή, είναι ένας σταθμός που θα μείνει χαραγμένος στην καρδιά μου σαν τον πιο σημαντικό που έχω βιώσει, μέχρι σήμερα, στη συγγραφική μου πορεία.

Κι αυτό γιατί η παρουσίαση του βιβλίου τελείται, εν μέσω μιας συσσωρευμένης όσο και διάχυτης μεταφυσικής αύρας 16 αιώνων, στα μέρη που έζησε και έδρασε η Υπατία, αλλά και γιατί βρίσκομαι στην Αίγυπτο σε μια μυθική γη, παρόμοια με τη δική μου την Ελλάδα, που ακροβατεί ανάμεσα στο όνειρο και τη πραγματικότητα της ιστορίας.

Μια χώρα με πλούσιο αρχαίο πολιτισμό, που μοίρασε τη λάμψη του πνεύματος και του πολιτισμού της στην ανθρωπότητα. Κι έναν λαό προικισμένο από θεού χέρι με εσωτερική μυστική γνώση φιλόξενο, γελαστό και καλοπροαίρετο.

Είναι μεγάλη τιμή για μένα που βρίσκομαι σε αυτή την όμορφη χώρα και συγκεκριμένα στο Δέλτα της Ιστορίας, την Αλεξάνδρεια, την πόλη του Μεγάλου Αλέξανδρου, της Υπατίας και του Καβάφη.
Συνδετικοί κρίκοι με μια πόλη, με λαμπρή παρακαταθήκη αισθητικής και πολιτισμού, που πλέον τολμώ να εκφράσω χωρίς υπερφίαλο αίσθημα, πως την αισθάνομαι και δική μου.
Πρόκειται για μια γοητευτική αίσθηση που όλο θα μεγαλώνει και θα μ’ ακολουθεί πάντα σε κάθε μου βήμα.

Να εκφράσω τις βαθύτατες ευχαριστίες μου στους υπεύθυνους της Αλεξανδρινής βιβλιοθήκης για τα φιλόξενα αισθήματα τους. Από την πρώτη στιγμή του καλέσματος τους γέμισα με την απόλυτη αίσθηση του οικείου.
Στους εξαίρετους ομιλητές κο Απόστολο Τριφύλλη φιλόλογο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Βελιγραδίου, ο οποίος ταξίδεψε από απ’ το Βελιγράδι προκειμένου να μιλήσει για το βιβλίο, τον Λιβανέζο συγγραφέα κο Albert Αbou Cassem
και τη συγγραφέα και κριτικό λογοτεχνίας κα Ελένη Γκίκα που η πίστη της στο βιβλίο μου και στη φιλία μας την κάνουν να με ακολουθεί παντού και να με στηρίζει.
Για να υπερτονιστούν, άφησα τελευταίες τις ευχαριστίες μου στον πρόεδρο του ελληνικού ιδρύματος πολιτισμού κύριο Βασίλη Φιλιππάτο, διότι η αμέριστη συμπαράσταση του και η άψογη συμπεριφορά του ήταν υπέρ του δέοντος φιλική.

Ευχαριστώ τις καλές φίλες και καλούς φίλους κυρίες Παναγιωτοπούλου Λίτσα συγγραφέα, Θεοφίλου Ελένη, Κολοβιστέα Σταυρούλα πλούσιες σε αισθήματα, Ιωάννα Παλούμπα Τζώρτζου και Τζώρτζο Γρηγόρη αρχιτέκτονες και τον συγγραφέα Χαλιακόπουλο Γρηγόρη που ήρθαν από την Αθήνα να μοιραστούν μαζί μου ετούτες τις όμορφες στιγμές. Όλους εσάς που βρεθήκατε απόψε εδώ να με τιμήσετε με την παρουσία σας.

Αύριο αναχωρούμε και θλίβομαι από το γεγονός και από την επαλήθευση των στίχων του Αλεξανδρινού Καβάφη:
«Και αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις».
Όμως εγώ εύχομαι στο μέλλον να καταφέρουμε να ξανασυναντηθούμε.
Μέχρι τότε ας είμαστε όλοι καλά.
Δημήτρης Βαρβαρήγος

Σάββατο, 3 Νοεμβρίου 2007

Υπατία



Υπατία
Δημήτρης Βαρβαρήγος :



Μέσα στη νύχτα όπου η σιωπή έχει φωνή εγώ καταφέρνω να βρίσκω εκείνη τη γαλήνη που χρειάζεται …



Συνέντευξη που πήρε ο Μπάμπης Δερμιτζάκης από τον Δημήτρη Βαρβαρήγο.





- Δημήτρη, το βιβλίο σου με θέμα την Υπατία, είχε μεγάλη απήχηση. Πριν μας πεις τι ήταν αυτό που σε παρώθησε να γράψεις αυτό το βιβλίο, πες μας δυο λόγια γι' αυτήν, για τους αναγνώστες που αγνοούν την τραγική ιστορία της. Κι εγώ συμπτωματικά έμαθα γι' αυτήν, πριν χρόνια, όταν μια φίλη μου άνοιξε εκδοτικό οίκο με αυτό το όνομα.
Δυστυχώς δεν είναι διαδεδομένη η ιστορία και ο βίος αυτής της σημαντικής γυναίκας για ευνόητους λόγους… η θρησκεία. Λοιπόν η Υπατία υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες γυναικείες μορφές που έζησε τον 4ο - 5ο αιώνα μ.Χ. και δίδασκε όπου μπορούσε, στο πανεπιστήμιο, στη βιβλιοθήκη, στους δρόμους, μαθηματικά, αστρονομία και πλατωνική φιλοσοφία. Εποχή σκοταδισμού και θρησκευτικού φανατισμού όπου οι επιστήμες θεωρούνταν μαγγανείες. Φαντάσου λοιπόν εκείνη την περίοδο μια γυναίκα να προσπαθεί να κρατήσει ζωντανό τον ελληνικό ιδεαλισμό με το αστείρευτο πνεύμα του. Της έλαχε να είναι η τελευταία εκπρόσωπος του φθίνοντος ελληνικού πολιτισμού. Η εκκλησία αναλαμβάνει να παίξει σημαντικό ρόλο στη πολιτική της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Εποχή έξαρσης και άγριου θρησκευτικού φανατισμού. Ομάδες κρούσης ορμητικών χριστιανών ξεκινούν καταστροφές παγανιστικών ναών, διωγμούς εθνικών και εβραίων. Το όραμα του Κύριλλου για μια συμπαγή θρησκεία βρίσκει εμπόδιο και στην Υπατία. Την κατηγορεί ως ειδωλολάτρισσα και την κατάλληλη χρονική στιγμή οι παραβολάνοι την σύρουν μέσα στην εκκλησία και τη διαμελίζουν με αχιβάδες. Οι αχιβάδες ήσαν θαλασσινά όστρακα λειασμένα και κοφτερά σαν ξυράφια. Τα χρησιμοποιούσαν συνήθως στα βυρσοδεψία αλλά και ο λαός για πολλές άλλες χρήσεις. Μετά το θάνατο της Υπατίας ακολούθησε η φυγή πολλών λογίων και η αρχή του τέλους της Αλεξάνδρειας ως σημαντικού κέντρου μάθησης. Είναι βλέπεις η μοίρα των πρωτοπόρων, των μεγάλων φυσιογνωμιών να μην τους αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι τη στιγμή που ζουν γιατί δεν έχουν φτάσει στο βαθμό της δικής τους εξέλιξης. Προσωπικά αισθάνομαι πολύ περήφανος καθώς κατέχω την πρωτιά ως έλληνας συγγραφέας που αναφέρθηκε με τρόπο αναλυτικό για την Υπατία.

-
Φαντάζομαι ότι πριν αρχίσεις να γράφεις θα χρησιμοποίησες ιστορικές πηγές. Μπορείς να μας πεις ποιες χρησιμοποίησες;
Έναν ολόκληρο χρόνο τον διέθεσα, με μεγάλη ευχαρίστηση, να πηγαίνω στην εθνική βιβλιοθήκη και να ψάχνω πηγές για την Υπατία και να βρεθώ κοντά στην εποχή που έζησε και μεγαλούργησε. Με πικρία αναφέρω πως οι αναφορές γύρω απ' τ' όνομα της είναι λιγοστές σαν κάποιες ενοχές θέλουν να αποκρύψουν αυτή την τόσο σημαντική πρωτοπόρο γυναίκα και τον άδικο και σκληρό θάνατο της. Οι ουσιαστικές πηγές ήταν από τις συνοπτικές αναφορές στις εγκυκλοπαίδειες, από τον ιστορικό του 5ου αιώνα Σωκράτη το σχολαστικό, το λεξικό του Σουίδα κι όχι από κάποια ιστορικά αναλυτικά συγγράμματα.

- Πόσο καιρό σου πήρε να γράψεις το μυθιστόρημα;
Πραγματικά ήταν μια πολυετής προσπάθεια η καταγραφή ετούτου του βιβλίου. Έξι χρόνια κράτησε το γράψιμο, ενάμιση χρόνο οι διορθώσεις κι ενάμιση χρόνο η αναμονή μέχρι να εκδοθεί. Ένα έργο ζωής, αλλά όσο πιο δύσκολο ήταν το εγχείρημα τόσο περισσότερο ζούσα μέσα σε ένα γλυκό όνειρο που εξιτάριζε τη φαντασία και την ανάγκη μου να το τελειώσω. Μακάρι και τώρα να εμπνεόμουν με κάποια παρόμοια μεγάλη προσωπικότητα σαν της Υπατίας και να ασχολιόμουν για τα επόμενα δέκα χρόνια της ζωής μου μαζί της.

-
Πώς το έγραφες; Με το πρωινό ξύπνημα ή μέσα στη νύχτα; Γενικά πως συνηθίζεις να γράφεις;
Το σκοτάδι, για μένα τουλάχιστον, είναι από τους καλύτερους συμμάχους για τη δημιουργία. Μέσα στη νύχτα όπου η σιωπή έχει φωνή εγώ καταφέρνω να βρίσκω εκείνη τη γαλήνη που χρειάζεται η σκέψη και η φαντασία για να οργανωθούν και ν' αποδώσουν δημιουργικά. Τα πρωινά διαβάζω και συλλέγω πληροφορίες ανάλογες κάθε φορά με το θέμα του εκάστοτε βιβλίου. Τα βράδια, όπως είναι φυσικό, γράφω.

-
Εδώ θα σου κάνω μια παρατήρηση σαν βιβλιοκριτικός. Ενώ αναφέρεσαι σύντομα στα ιστορικά πρόσωπα σε επίμετρο στο βιβλίο σου, δεν γράφεις τίποτα για τους παραβολάνους. Βέβαια από τα συμφραζόμενα καταλαβαίνει κανείς τι ήσαν. Μήπως όμως θα μπορούσες να μας πεις τώρα δυο λόγια γι' αυτούς;
Συμβαίνει μέσα σε πεντακόσιες σελίδες να ξεφύγουν μερικές λεπτομέρειες, ευτυχώς μικρές, άλλωστε το βιβλίο είναι μυθιστορία και δεν ήθελα να βάλω παραπομπές κι επεξηγήσεις που θα διαφοροποιούσαν τη δομή του. Όμως στις “σημειώσεις του συγγραφέα” σελίδα 519 το έχω καταγραμμένο. Λοιπόν οι δολοφόνοι της Υπατίας ήταν οι παραβολάνοι, φανατικοί οπαδοί της εκκλησίας και ομάδα κρούσης του Κύριλλου. Πεντακόσιοι περίπου μοναχοί φερμένοι από μονές κι από ειρκτές της Νιτρίας, όπου με υποκινητή τον κλήρο, ασκούσαν επιθετική στάση, κατέστρεφαν αρχαιοελληνικούς ναούς, εκφόβιζαν κι αντιμάχονταν όσους θεωρούσαν αντιθέτους. Έτσι και με την εθνική Υπατία που τη θεώρησαν παγανίστρια λόγω των μαθηματικών κι αστρονομίας και τροχοπέδη στην ανάπτυξη του χριστιανισμού, την έσυραν μέσα στο καισάριο, στη χριστιανική εκκλησία και τη διαμέλισαν με αχιβάδες.

-
Διαβάζοντας το μυθιστόρημά σου συνειδητοποίησα για πρώτη φορά ότι ο χριστιανικός φονταμενταλισμός ήταν τρισχειρότερος από τον μουσουλμανικό. Η διαφορά βρίσκεται στο ότι ο πρώτος ανήκει στην ιστορία ενώ ο δεύτερος είναι εφιαλτικά παρών. Γράφοντας το βιβλίο σκεφτόσουν καθόλου την αναλογία;
Η προσπάθεια μου να ξαναζωντανέψω εκείνη τη σκοτεινή εποχή μ' έκανε να κοιτάξω κατάματα την ιστορία και περισσότερο αντικειμενικά απ' όσο εν πολλοίς συμβαίνει να είναι καταγραμμένη. Κάθε μέρα όλο και περισσότερο βρισκόμουν αντιμέτωπος σχεδόν με το σύνολο των ιδεών και απόψεων μου περί θρησκευτικών θεωριών και πεποιθήσεων. Και κάθε μέρα μου έρχονταν στο μυαλό τα λόγια του Πλάτωνα που είπε: “Δώσε στο παιδί να πιστέψει ένα θεό για να χάσει την αθωότητα του”. Οι θρησκείες είναι σε ανθρώπινα χέρια και ανάλογα με τις πεποιθήσεις και τα πιστεύω τους ασκούν εξουσία μέσα από αυτήν. Ο δογματισμός σε κάθε του έκφραση είναι αρνητικό στοιχείο ανεξάρτητα αν λέγεται χριστιανισμός ή μουσουλμανισμός. Μεγάλη συζήτηση, πώς να μιλήσεις για πράγματα που μπορούν να περιοριστούν με τη λογική μέσω της γνώσης κι όχι ακουμπισμένα τυφλά σε μία θρησκεία. Απλά λυπάμαι όσους πιστεύουν με δογματικό τρόπο και στο όνομα του θεού τους είναι ικανοί να σκοτώσουν τον συνάνθρωπό τους. Μακριά από μένα.

-
Για πες μας και δυο λόγια για την Αλεξάνδρεια, για την εκεί παρουσίαση του βιβλίου σου. Πως ήταν το ταξίδι, ποια η υποδοχή;
Στην Ελλάδα, η υποστήριξη της εξαγωγής πνεύματος μέσα από τη λογοτεχνία αφορά λίγους και ειδικά τους ίδιους και τους ίδιους συγγραφείς, ονόματα τυποποιημένα που υποστηρίζονται πάντοτε από τους μηχανισμούς δημοσιότητας. Αλλά ούτε και το ΕΚΕΒΙ με βοήθησε σε τίποτα. Μόνος χάρηκα την επιτυχία, αποστασιοποιημένος από τον κόσμο του βιβλίου. Ευτυχώς που πίστεψε το έργο μου ο διευθυντής του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, ο κύριος Φιλιππάτος Βασίλης και όχι απλά με προσκάλεσε αλλά ανέλαβε να φέρει σε πέρας όλη τη παρουσίαση. Για πρώτη φορά άνοιξε η κεντρική αίθουσα μέσα στην αλεξανδρινή βιβλιοθήκη κι όχι στο συνεδριακό κέντρο έξω από αυτήν, και αυτό οφείλεται στο όνομα της Υπατίας, για να τιμήσουν με απόλυτο τρόπο αυτή την εξαίρετη προσωπικότητα. Με δυο φράσεις θα έλεγα πως έζησα την απόλυτη φιλοξενία από φορείς και ανθρώπους της εκεί παροικίας. Συγκινητική η παρουσία φίλων που με ακολούθησαν μέχρι εκεί καθώς και οι ομιλητές που ανέλυσαν το έργο μου. Γενικά ήταν μια όμορφη στιγμή στη συγγραφική μου πορεία που θα μείνει βαθιά χαραγμένη στην καρδιά μου.

-
Να σταματήσουμε εδώ, ή θα μας πεις και δυο λόγια για το καινούριο σου βιβλίο;
Σ' ευχαριστώ που μου δίνεις την ευκαιρία να μιλήσω και γι αυτό το βιβλίο. Είναι ένα διαφορετικό είδος και στο θέμα και στη γραφή συγκριτικά με αυτό της Υπατίας. «Το υστερόγραφο μιας συγνώμης» είναι ο τίτλος και είναι μια ιστορία σκληρή κι απρόβλεπτη, καθώς αγγίζει μια από τις ομορφότερες σχέσεις στη ζωή του ανθρώπου. Θέμα του το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα, στο οποίο ο αναγνώστης υποθέτω πως θα παρακολουθήσει την ψυχική πάλη και υπέρβαση των ηρώων. Είναι ένα κείμενο ρεαλιστικό όπου θα ασκήσει ίσως σε κάποιους αναγνώστες άμεση επίδραση και θα τους υποβάλλει σε θετική ή αρνητική κριτική.


- Σε ευχαριστούμε για το χρόνο που μας αφιέρωσες, και εύχομαι να βρει και το καινούριο σου βιβλίο την απήχηση που είχε η Υπατία.

Κι εγώ, σ' ευχαριστώ πολύ και το εύχομαι



Μπάμπης Δερμιτζάκης
για το lexima.gr

Σάββατο, 20 Οκτωβρίου 2007

Για το βιβλίο ΥΠΑΤΙΑ από την Βασιλική Καλαχάνη




Κύριε Δημήτρη Βαρβαρήγο σε χαιρετώ.


Σου γράφω μεσ’ την καρδιά του καλοκαιριού, γιατί βρήκα την ευκαιρία πλέον να ολοκληρώσω το διάβασμα του έργου σου ¨Υπατία¨.
Στην αρχή τρόμαξα λίγο γιατί ο όγκος του βιβλίου ήταν πολύ απαιτητικός για μένα.


Πως θα τα καταφέρω; είπα. Και τι να περιέχει το βιβλίο; Η ιστορική μυθιστοριογραφία, μάλλον δεν τα λέω καλά, η αντικειμενικότητα της ιστορίας, με το φανταστικό πλάσιμο του νου, πρέπει να στηθούν στην αρχιτεκτονική, χρυσή τους τομή.
Ο μύθος με την πραγματικότητα σε μια χρυσή αναλογία, το πραγματικό με το πολύ πιθανά λογοτεχνικό, έπρεπε να υψωθεί στην σταθερότητα της ζωής και της εντιμότητας.
Υπηρετείς ένα τρομερά δύσκολο είδος, κύριε Δημήτρη, γιατί εύκολα αποτυχαίνεις… εύκολα αποκλίνεις της πορείας σου. Πως θα ζυγίσεις αυτούς τους δύο κόσμους; Το ορατό και το μη ορατό;
Ο πρώτος ηράκλειος άθλος σου να καταφέρεις το ζύγισμα και μετά το γράψιμο και περισσότερο απ’ όλα η έκφραση κι ερμηνεία της ψυχής! Πρώτα το σπίτι, ο σκελετός του, και μετά η ομορφιά του. Να μη γίνει ανούσιο, βαρετά ιστορικό έργο, ούτε όμως και να υπερβάλλει της φανταστικής του δύναμης, να φτάσει τα όρια του υπερβολικού
ή του ψεύτικου, ενός λανθασμένου κόσμου.
Γιατί αυτό γίνεται με το ιστορικό μυθιστόρημα πολλές φορές, διαστρέβλωση της πραγματικότητας, που ίσως ν’ αρέσει στους ανίδεους, μικρούς νέους, όχι όμως στους
μεγάλους.
Έχω να σου πω μόνο αυτό: ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ!!! Γιατί διέφυγες όλους αυτούς τους κινδύνους, στηρίχθηκες στη σοβαρότητα της προσωπικότητας σου και στην σοβαρότητα του έργου σου: μελέτη, διαρκής έρευνα, ατέρμονη σπουδή!
Όλα ισοστάθμισαν σ’ αυτό το έργο σου, η σύμπραξη της ιστορικής πραγματικότητας με την ανώτερη πνοή της λογοτεχνικής σου δημιουργίας.
Ανώτερο, καλύτερο, αρτιότερο, σοφότερο σε βρίσκω, προς τους κόσμους ενός ενδόμυχου, λεπτού μυστικισμού πάλι, σε βρίσκω.
Είμαι σίγουρη πως έχεις κάνει μαθήματα διαλογισμού. Είμαι σίγουρη πως έχεις διαβάσει πολλές πηγές ετερόδοξης φιλοσοφίας. Μα πως αλλιώς να προχωρήσεις και να ξεχωρίσεις; διαφορετικά δεν γίνεται.
Πολλά ΜΠΡΑΒΟ!!! Για ένα πολύμοχθο, κοπιαστικό, ίσως και πολυετές έργο. Νομίζω πως, εν τέλει, ξεπέρασες και τον ίδιο τον εαυτό σου. Μάλλον το αποτέλεσμα εξέπληξε κι εσένα τον ίδιο για το τι μπορεί να καταφέρει η σπουδή σε συνδυασμό με τη σύλληψη κι αφήγηση της πολύ λεπτής προσωπικής λογοτεχνικής ροής.
Τα λογοτεχνικά σου εδάφια, διάσπαρτα στο βιβλίο που είναι καταπληκτικά και μυστηριακά. Φαίνεσαι ποιητής και συγγραφέας στην πορεία του έργου σου.
Κατέκτησες πολλές κορυφές, δίχως άλλο, δίχως καμία αμφιβολία… και δίνοντας έτσι με τόσο σεβάσμιο τρόπο ένα τραγικό ντοκουμέντο της ιστορίας μας, μια κορυφαία ηρωίδα της νεοπλατωνικής σκέψης εκεί στον φανατισμένο κόσμο της εξουσιαστικής, χριστιανικής αυτοκρατορίας στο νεοσυσταθέν βυζάντιο του απολυταρχικού δόγματος και της θρησκευτικής απόλυτης μοναρχίας. Ο κόσμος των ειδώλων έπρεπε να καταστραφεί!!! Ποιος όμως άκουγε την ανώτερη αρμονία των σφαιρών της λογικής και της ανεξιθρησκίας; Ποιος το άκουγε μεσ’ τον φρεσκοδομημένο μεσαίωνα;
Πολύ με συγκίνησες, καλέ μου Δημήτρη!!! έξοχος κι εξαίσιος σε όλα σου τα σημεία. Λιτός, αφαιρετικός κι ακριβής στα πολλά σου καλοδουλεμένα μικρά κεφάλαια που στήριξαν σαν κολόνες το έργο σου. Κι ελεύθερος στη λογοτεχνική σου πνοή. Μπράβο σου!!! Μπράβο σου!!! Μπράβο σου!!! Άφησες σημαντικό λογοτεχνικό έργο, ιερή παρακαταθήκη στη μνήμη των νεότερων ελλήνων. Θα μου επιτρέψεις μόνο να συμπληρώσω κάτι, στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου σου, το πώς τελειώνει… «Κατόπιν έπιασε με απόγνωση το πρόσωπό του και στην αφή, ανάμεσα στα φρύδια ένιωσε πως οι οπλές του χρόνου του είχαν χαράξει μια βαθιά ρυτίδα…». {όχι βαθιά ρυτίδα, αλλά ένα βαθύ σταυρό…}, ταιριάζει ο χριστιανικός σταυρός εδώ στις τραγικές αλληλοσυγκρουόμενες πράξεις των ανθρώπων που δημιουργούν στην ψυχή ενός ανθρώπου, την ύστατη οδύνη…
Πιστεύω πως καλύψατε πάρα πολύ τους αναγνώστες φέρνοντας πάλι, στο φως, θέσεις κι αξιώματα της αρχαίας ελληνικής σκέψης και φιλοσοφίας.
Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου είναι γεμάτο μύρο!!!
Δεν υπάρχουν λόγια, μόνο συγκίνηση…
Να μη σε κουράζω άλλο καλέ μου Δημήτρη, χαίρομαι πολύ για σένα, μόχθησες πολύ και κατέκτησες τους στόχους σου.
Σου εύχομαι ένα καλό, όμορφο και δημιουργικό καλοκαίρι κοντά στην όμορφη οικογένεια σου!!!

Με τιμή Βασιλική Καλαχάνη.